ویتامین D برای کودکان؛ مقدار مورد نیاز و نحوه مصرفکمبود ویتامین D در کودکان ممکن است بدون علامت مشخص باشد و در صورت شدید یا طولانیشدن میتواند باعث ضعف استخوانها، اختلال در معدنیشدن استخوان و در کودکان به بروز راشیتیسم منجر شود. به همین دلیل، آگاهی والدین از مقدار مورد نیاز و نحوه صحیح مصرف مکمل اهمیت زیادی دارد.
در این مقاله از داروخانه داروستاری بررسی میکنیم ویتامین D برای کودکان چه اهمیتی دارد، مقدار مورد نیاز در سنین مختلف چقدر است، علائم کمبود چیست، چه کودکانی بیشتر در معرض کمبود قرار دارند و در ادامه پنج محصول پرکاربرد را از نظر ویژگی و نحوه مصرف معرفی میکنیم.
ویتامین D برای کودکان چه اهمیتی دارد؟
ویتامین D فقط یک ویتامین مرتبط با استخوانها نیست. این ماده در چندین عملکرد مهم بدن نقش دارد.
کمک به جذب کلسیم و فسفر
یکی از مهمترین وظایف ویتامین D، کمک به جذب کلسیم و حفظ تعادل کلسیم و فسفر است. این مواد برای رشد طبیعی استخوانها و دندانها ضروری هستند.
کمک به رشد و استحکام استخوانها
کودک در سالهای رشد به ساخت و معدنیشدن مناسب استخوانها نیاز دارد. دریافت ناکافی ویتامین D میتواند این فرآیند را مختل کند و در کمبود شدید و طولانیمدت باعث راشیتیسم شود.
حمایت از عملکرد طبیعی عضلات
ویتامین D در عملکرد طبیعی عضلات نیز نقش دارد و کمبود شدید آن میتواند با ضعف عضلانی همراه باشد.
نقش در عملکرد سیستم ایمنی
ویتامین D در عملکرد طبیعی سیستم ایمنی نقش دارد؛ با این حال، نباید مصرف مکمل ویتامین D را بهعنوان راهی برای پیشگیری قطعی از همه عفونتها در نظر گرفت.
کودکان روزانه چقدر ویتامین D نیاز دارند؟
براساس مقادیر مرجع مورد استفاده NIH و توصیههای آکادمی اطفال آمریکا، مقدار دریافت روزانه توصیهشده برای سنین مختلف به صورت زیر است:
| گروه سنی | مقدار توصیهشده روزانه |
|---|---|
| تولد تا ۱۲ ماهگی | ۴۰۰ IU معادل ۱۰ میکروگرم |
| ۱ تا ۱۸ سال | ۶۰۰ IU معادل ۱۵ میکروگرم |
آکادمی اطفال آمریکا نیز دریافت ۴۰۰ واحد در روز برای نوزادان زیر یک سال و ۶۰۰ واحد در روز برای کودکان بالای یک سال را بیان میکند.
یک نکته مهم درباره این اعداد
این مقادیر، نیاز روزانه مرجع هستند و نباید با دوز درمانی کمبود ویتامین D اشتباه گرفته شوند.
اگر آزمایش کودک کمبود ویتامین D را نشان دهد، پزشک ممکن است براساس سن، وزن، شدت کمبود و شرایط پزشکی، دوز متفاوتی تجویز کند.
آیا همه نوزادان به مکمل ویتامین D نیاز دارند؟
طبق توصیه آکادمی اطفال آمریکا، نوزادان کمتر از یک سال به دریافت ۴۰۰ IU ویتامین D در روز نیاز دارند. این موضوع بهویژه در نوزادانی که از شیر مادر تغذیه میشوند اهمیت دارد، زیرا شیر مادر معمولاً منبع کافی برای تأمین نیاز روزانه ویتامین D نوزاد نیست.
در مورد نوزادانی که مقدار زیادی شیرخشک غنیشده با ویتامین D دریافت میکنند، نیاز به مکمل جداگانه میتواند متفاوت باشد؛ بنابراین مقدار شیرخشک مصرفی و دستور پزشک کودک باید در نظر گرفته شود.
علائم کمبود ویتامین D در کودکان چیست؟
کمبود ویتامین D ممکن است در مراحل اولیه هیچ علامت واضحی نداشته باشد. در صورت شدید شدن کمبود، علائم و عوارض میتوانند شامل موارد زیر باشند:
ضعف عضلانی
کمبود شدید ویتامین D میتواند عملکرد عضلات را تحت تأثیر قرار دهد.
درد استخوانی
اختلال در معدنیشدن استخوان میتواند با درد استخوانی همراه شود.
اختلال در رشد استخوان
در کودکان، کمبود شدید و طولانیمدت میتواند باعث اختلال در رشد و استحکام استخوانها شود.
راشیتیسم
راشیتیسم یکی از مهمترین عوارض کمبود شدید ویتامین D در دوران کودکی است و با نرم و ضعیف شدن استخوانها همراه میشود.
تأخیر در رشد یا مشکلات حرکتی
در کمبود شدید ممکن است رشد اسکلتی و عملکرد حرکتی کودک دچار مشکل شود؛ با این حال، این علائم اختصاصی نیستند و هرگونه اختلال رشد باید توسط پزشک بررسی شود.
چه کودکانی بیشتر در معرض کمبود ویتامین D هستند؟
برخی کودکان بیشتر در معرض کاهش دریافت یا کمبود ویتامین D قرار دارند.
نوزادان
نوزادان بهویژه در ماههای اول زندگی نیاز به توجه بیشتری به دریافت ویتامین D دارند. آکادمی اطفال آمریکا مصرف روزانه ۴۰۰ IU را برای نوزادان توصیه میکند.
کودکانی که کمتر در معرض نور خورشید قرار میگیرند
مدت تماس با نور خورشید، فصل، پوشش بدن، رنگ پوست و عوامل محیطی بر تولید ویتامین D در پوست اثر میگذارند.
کودکان دارای مشکلات جذب
برخی بیماریهای گوارشی که جذب چربی را مختل میکنند میتوانند جذب ویتامین D را نیز کاهش دهند.
کودکان مبتلا به چاقی
کودکان دارای چاقی ممکن است بیشتر در معرض کمبود ویتامین D باشند و در بعضی شرایط به ارزیابی تغذیهای دقیقتری نیاز داشته باشند.
بهترین زمان مصرف ویتامین D برای کودکان چه زمانی است؟
برای بیشتر مکملها، ساعت مشخصی از روز که برای همه کودکان «بهترین» باشد وجود ندارد. مهمتر از ساعت، مصرف منظم طبق دوز توصیهشده است.
ویتامین D محلول در چربی است و مصرف آن همراه یک وعده غذایی که مقداری چربی دارد میتواند جذب آن را بهتر کند.
در مورد قطرههای نوزادان، نحوه و زمان مصرف باید مطابق دستور همان محصول باشد.
آیا میتوان ویتامین D کودک را همراه شیر یا غذا داد؟
این موضوع به نوع محصول بستگی دارد.
بعضی قطرهها را میتوان مستقیماً در دهان کودک استفاده کرد و برخی محصولات طبق دستور سازنده امکان مخلوطشدن با غذا یا نوشیدنی را دارند.
مثلاً شرکت سازنده VivaKids اعلام میکند قطره A+D را میتوان مستقیم مصرف کرد یا با غذا و نوشیدنی کودک مخلوط کرد.
در هر محصول، دستور درجشده روی بستهبندی همان فرآورده را ملاک قرار دهید.
آیا مصرف زیاد ویتامین D برای کودکان خطرناک است؟
بله. ویتامین D از ویتامینهای محلول در چربی است و مصرف بیش از حد مکمل میتواند باعث مسمومیت شود.
مصرف زیاد ویتامین D میتواند موجب افزایش کلسیم خون شود و در موارد شدید با تهوع، استفراغ، ضعف عضلانی، تشنگی و ادرار زیاد، سنگ کلیه و آسیب کلیوی همراه باشد.
حد بالای قابلتحمل مصرف روزانه از تمام منابع برای گروههای سنی مختلف بهصورت زیر گزارش شده است:
| سن | حد بالای مصرف روزانه |
|---|---|
| تولد تا ۶ ماه | ۱۰۰۰ IU |
| ۷ تا ۱۲ ماه | ۱۵۰۰ IU |
| ۱ تا ۳ سال | ۲۵۰۰ IU |
| ۴ تا ۸ سال | ۳۰۰۰ IU |
| ۹ تا ۱۸ سال | ۴۰۰۰ IU |
این اعداد حد بالای قابلتحمل هستند و به معنی مقدار توصیهشده برای مصرف روزانه نیستند. در درمان کمبود، پزشک ممکن است برای مدت مشخص دوز بالاتری تجویز کند.
آیا میتوان چند قطره ویتامین D را همزمان مصرف کرد؟
خیر، مگر با نظر پزشک یا داروساز.
برای مثال ممکن است کودک همزمان یک قطره A+D و یک قطره D3 دریافت کند و والدین بدون توجه، مقدار ویتامین D دریافتی را دو برابر کنند.
این موضوع در مورد قطرههای حاوی ویتامین A نیز اهمیت دارد؛ زیرا مصرف همزمان چند محصول حاوی ویتامین A میتواند باعث دریافت بیش از نیاز شود.
بنابراین قبل از ترکیب مکملها، مجموع ترکیبات و دوز روزانه باید بررسی شود.
تفاوت قطره A+D با قطره D3 چیست؟
قطره D3 معمولاً تنها ویتامین D3 را به کودک میرساند.
اما قطره A+D علاوه بر ویتامین D3، ویتامین A نیز دارد.
برای مثال، قطره VivaKids A+D در هر ۱ میلیلیتر حاوی ۱۵۰۰ IU ویتامین A و ۴۰۰ IU ویتامین D3 است.
قطره A+D پدیابست نیز در هر ۱ میلیلیتر حاوی ۱۵۰۰ IU ویتامین A و ۴۰۰ IU ویتامین D3 است.
بنابراین نباید محصول A+D را صرفاً براساس مقدار ویتامین D با قطره D3 مقایسه کرد؛ چون ترکیب آنها متفاوت است.
معرفی قطرههای ویتامین D کودکان در داروخانه داروستاری
قطره ویتامین A+D ویواکیدز
VivaKids Vitamin A+D Drops یک فرآورده حاوی دو ویتامین A و D3 است و طبق اطلاعات سازنده برای کودکان از بدو تولد طراحی شده است.
در هر ۱ میلیلیتر:
- ویتامین A: ۱۵۰۰ IU
- ویتامین D3: ۴۰۰ IU
وجود ویتامین A و D3 باعث میشود این محصول برای تأمین همزمان این دو ریزمغذی در سنین پایین مورد توجه باشد. محصول با طعم هلو عرضه میشود و فاقد گلوتن و لاکتوز معرفی شده است.
نحوه مصرف ویواکیدز
طبق اطلاعات سازنده:
نوزادان ۰ تا ۱۲ ماه: روزانه ۱ میلیلیتر
میتوان محصول را مستقیماً مصرف کرد یا طبق دستور سازنده با غذا یا نوشیدنی کودک مخلوط کرد. قبل از مصرف، محصول باید بهخوبی تکان داده شود.
قطره ویتامین A+D پدیابست
PediaBest Vitamin A+D یکی از قطرههای مکمل کودکان است که حاوی ویتامین A و D3 بوده و با هدف حمایت از سلامت استخوانها، دندانها، بینایی و عملکرد طبیعی سیستم ایمنی عرضه میشود.
ترکیبات هر ۱ میلیلیتر:
- ویتامین A: ۱۵۰۰ IU
- ویتامین D3: ۴۰۰ IU
این محصول ۳۰ میلیلیتری است و همراه با سرنگ مدرج ارائه میشود. همچنین طعم موز و فاقد الکل و گلوتن معرفی شده است.
نحوه مصرف پدیابست A+D
طبق اطلاعات سازنده:
از تولد تا ۲ سالگی: روزانه ۱ میلیلیتر
قبل از مصرف بطری را تکان دهید، سپس با سرنگ مدرج مقدار ۱ میلیلیتر را اندازهگیری و بهآرامی داخل دهان کودک مصرف کنید. سازنده توصیه میکند بیش از مقدار مشخصشده مصرف نشود.
قطره اولترا ویتامین D ویتابیوتیکس
Ultra Vitamin D Vitabiotics یک قطره حاوی ویتامین D3 است و در اطلاعات محصول، هر ۱ میلیلیتر آن ۱۰۰۰ IU ویتامین D3 گزارش شده است. این محصول برای تأمین ویتامین D و حمایت از سلامت استخوانها و عملکرد طبیعی عضلات و سیستم ایمنی معرفی شده است.
ویژگیهای محصول
- حاوی ویتامین D3
- دوز ۱۰۰۰ IU در هر ۱ میلیلیتر
- فرم قطرهای برای مصرف آسان
- محصول ساخت انگلستان
- مناسب برای گروه کودک و نوزاد طبق اطلاعات عرضهشده برای همین فرآورده
نحوه مصرف
طبق اطلاعات محصول:
روزانه ۱ میلیلیتر بعد از وعده غذایی یا طبق تجویز پزشک.
نکته مهم: از آنجا که هر ۱ میلیلیتر این محصول ۱۰۰۰ IU دارد، دوز آن با نیاز روزانه استاندارد نوزاد ۴۰۰ IU یکسان نیست؛ بنابراین برای نوزادان و کودکان خردسال، مقدار مصرف باید با توجه به برچسب محصول و نظر پزشک یا داروساز تعیین شود.
قطره ویتامین D3 پدیابست
PediaBest Vitamin D3 Drops یک فرآورده اختصاصیتر برای تأمین ویتامین D3 است و بر خلاف محصولات A+D، ویتامین A را در فرمول اصلی خود ندارد.
در هر ۱ میلیلیتر، ۱۰۰۰ IU ویتامین D3 وجود دارد. این محصول برای کمک به تأمین ویتامین D3 و حمایت از سلامت استخوانها و دندانها طراحی شده است.
ویژگیهای محصول
- حاوی ویتامین D3
- ۱۰۰۰ IU در هر میلیلیتر
- فرم قطره برای مصرف آسان
- بدون گلوتن
- بدون الکل
- دارای طعم برای پذیرش بهتر کودک، طبق اطلاعات نسخه محصول
نحوه مصرف
طبق اطلاعات سازنده:
شیرخواران و کودکان: روزانه ۰٫۵ تا ۱ میلیلیتر طبق دستور پزشک
قبل از مصرف محصول را بهخوبی تکان دهید و بیشتر از مقدار توصیهشده مصرف نکنید.
قطره ویتامین A+D3+C او پی دی فارما
عنوان این محصول در منابع دارویی بهصورت Vitamin A+D3+C OPD Pharma Drop ثبت شده است؛ بنابراین نام کامل محصول، علاوه بر ویتامین A و D3، شامل ویتامین C نیز میشود. تولیدکننده آن امید پارسینا دماوند است.
در برخی فروشگاهها نسخههای A+D3 این برند نیز با مشخصات جداگانه عرضه شدهاند؛ در نسخه A+D3 گزارششده، هر ۱ میلیلیتر شامل ۱۵۰۰ IU ویتامین A و ۴۰۰ IU ویتامین D3 است.
ویژگیهای محصول
فرآوردههای A+D3 این گروه برای حمایت از رشد طبیعی، سلامت استخوان و دندان و تأمین ویتامینهای A و D طراحی شدهاند و نسخه A+D3+C علاوه بر آنها، ویتامین C نیز دارد.
نحوه مصرف
برای نسخه A+D3 ثبتشده از این برند، مقدار مصرف اعلامشده عبارت است از:
کودکان زیر ۱ سال: روزانه ۲۰ قطره معادل ۱ میلیلیتر
کودکان ۱ تا ۴ سال: روزانه ۴۰ قطره معادل ۲ میلیلیتر
با توجه به تفاوت نام و فرمول نسخه A+D3+C با A+D3، قبل از انتشار دستور مصرف در صفحه محصول داروستاری، دوز درجشده روی بستهبندی همان نسخه موجود در داروخانه را ملاک قرار دهید.
مقایسه قطرههای ویتامین D کودکان
| محصول | ترکیبات شاخص | مقدار ویتامین D | گروه سنی/مصرف |
|---|---|---|---|
| ویواکیدز A+D | ویتامین A + D3 | ۴۰۰ IU در ۱ ml | ۰ تا ۱۲ ماه طبق سازنده |
| پدیابست A+D | ویتامین A + D3 | ۴۰۰ IU در ۱ ml | تولد تا ۲ سال |
| اولترا ویتامین D ویتابیوتیکس | D3 | ۱۰۰۰ IU در ۱ ml | طبق دستور محصول |
| پدیابست D3 | D3 | ۱۰۰۰ IU در ۱ ml | طبق دستور پزشک |
| OPD Pharma A+D3+C | A + D3 + C | نسخه محصول باید بررسی شود | طبق برچسب فرآورده |
در محصولات A+D مانند VivaKids و PediaBest، مقدار ویتامین D در هر ۱ میلیلیتر ۴۰۰ IU گزارش شده است.
قطره A+D بهتر است یا قطره D3؟
هیچکدام را نمیتوان برای تمام کودکان «بهترین» نامید.
اگر هدف، تأمین ویتامین D بهتنهایی باشد، فرآوردههای D3 انتخاب مستقیمتری هستند.
اگر پزشک یا برنامه مکملیاری کودک، دریافت همزمان ویتامین A و D را در نظر گرفته باشد، قطرههای A+D مانند ویواکیدز یا پدیابست میتوانند گزینه مناسبتری باشند.
مهمترین نکته این است که دوز نهایی دریافتی کودک را بررسی کنید و دو محصول حاوی ویتامین D یا A را بدون هماهنگی با هم مصرف نکنید.
آیا ویتامین D برای افزایش قد کودکان مفید است؟
ویتامین D برای رشد و معدنیشدن طبیعی استخوانها ضروری است، اما نباید آن را یک «مکمل افزایش قد» به معنای عام دانست.
در صورتی که کودک دچار کمبود ویتامین D باشد، اصلاح کمبود برای سلامت استخوان و رشد طبیعی اهمیت دارد؛ اما مصرف بیشتر از نیاز، بدون وجود کمبود، باعث افزایش نامحدود قد نمیشود.
آیا کمبود ویتامین D باعث بیاشتهایی کودک میشود؟
بیاشتهایی در کودکان دلایل بسیار متنوعی دارد و نمیتوان آن را بهتنهایی نشانه کمبود ویتامین D دانست.
اگر کودک کاهش اشتهای طولانی، کاهش وزن، اختلال رشد یا علائم دیگری دارد، باید علت توسط پزشک بررسی شود.
آیا ویتامین D باعث تقویت سیستم ایمنی کودک میشود؟
ویتامین D در عملکرد طبیعی سیستم ایمنی نقش دارد، اما نباید انتظار داشت مصرف مکمل، کودک را بهطور کامل در برابر بیماریهای عفونی مقاوم کند. هدف اصلی مکملیاری، تأمین نیاز بدن و جلوگیری از کمبود است.
چه زمانی باید سطح ویتامین D کودک آزمایش شود؟
آزمایش برای همه کودکان سالم بهطور روتین ضرورت ندارد. در کودکانی که پزشک احتمال کمبود را مطرح میکند، مانند بعضی کودکان دارای عوامل خطر یا علائم بالینی، ممکن است آزمایش خون 25-Hydroxyvitamin D [25(OH)D] درخواست شود.
اگر کمبود تشخیص داده شود، مقدار و مدت مصرف مکمل ممکن است با دوز پیشگیری روزانه تفاوت داشته باشد.
نکات مهم هنگام دادن قطره ویتامین D به کودک
قبل از دادن مکمل، مقدار ویتامین D موجود در تمام مکملهای کودک را بررسی کنید.
اگر کودک همزمان قطره A+D، مولتیویتامین یا مکمل دیگری مصرف میکند، از تکرار ناخواسته ویتامین D و A جلوگیری کنید.
برای اندازهگیری دوز، از قطرهچکان یا سرنگ مدرج خود محصول استفاده کنید و به اندازه تقریبی «چند قطره» اکتفا نکنید؛ چون غلظت فرآوردهها با هم متفاوت است.
مکمل را دور از دسترس کودک نگهداری کنید و از مصرف بیشتر از مقدار توصیهشده خودداری کنید.
جمعبندی
ویتامین D یکی از مواد مغذی ضروری برای کودکان است و در جذب کلسیم و فسفر، رشد و استحکام استخوانها و عملکرد طبیعی عضلات و سیستم ایمنی نقش دارد.
نیاز روزانه مرجع ویتامین D برای نوزادان زیر یک سال ۴۰۰ IU و برای کودکان بالای یک سال ۶۰۰ IU است.
علائم کمبود ممکن است واضح نباشند، اما کمبود شدید و طولانی میتواند با ضعف عضلانی، درد استخوانی و راشیتیسم همراه شود.
در داروخانه داروستاری، فرآوردههایی مانند قطره ویتامین A+D ویواکیدز، قطره ویتامین A+D پدیابست، قطره اولترا ویتامین D ویتابیوتیکس، قطره ویتامین D3 پدیابست و قطره ویتامین A+D3+C او پی دی فارما گزینههایی با فرمولها و غلظتهای متفاوت هستند.
بنابراین در انتخاب مکمل، فقط به نام محصول توجه نکنید؛ سن کودک، مقدار ویتامین D در هر میلیلیتر، وجود یا عدم وجود ویتامین A و مقدار مورد نیاز کودک باید در کنار هم بررسی شود.
در صورت وجود بیماری زمینهای، مصرف داروهای دیگر، تشخیص کمبود یا نیاز به دوزهای بالاتر، مقدار مصرف باید با پزشک یا داروساز هماهنگ شود.